Narodzenie Pańskie

21.12.2011

Pochodzenie kolekt uroczystości Narodzenia Pańskiego w Mszałach Pawła VI i Piusa V. Umieszczam ten wpis z wyprzedzeniem, bo od jutra przez jakiś czas będę wolny od dostępu do sieci. Jednocześnie wszystkim, którzy to czytają, składam życzenia błogosławionego świętowania Narodzin Pana i doświadczenia tego, że Słowo, które stało się ciałem, dało wszystkim tym, którzy Je przyjęli, moc aby się stali dziećmi Bożymi – tym, którzy wierzą w imię Jego.

 

Z wyjątkiem Mszy w dzień kolekty są wspólne dla obu Mszałów. Natomiast różnica co do Mszy wigilii jest taka, że w Mszale Pawła VI przynależy ona już do Narodzenia Pańskiego, w Mszale Piusa V jeszcze nie.

 

1.      Msza Wigilii

 

Tekst: „Deus, qui nos redemptionis nostrae annua exspectatione laetificas, praesta, ut Unigenitum tuum, quem laeti suscipimus Redemptorem, venientem quoque Iudicem securi videre mereamur Dominum nostrum Iesum Christum. Qui tecum”.

 

Przekład: „Boże, Ty co roku dajesz nam radość z oczekiwania uroczystości Narodzenia Pańskiego, spraw, abyśmy całym sercem przyjęli Twego Syna jako naszego Odkupiciela, i bez trwogi mogli Go oglądać, gdy przyjdzie jako Sędzia. Który z Tobą żyje”.

 

Historia modlitwy: W Sakramentarzu Gelazjańskim (ok. 628/715 r.) jest to modlitwa należąca do ogólnego zbioru modlitw adwentowych, natomiast w Sakramentarzach Gregoriańskich (papieskim 625/638 r. i typu II ok. 650/683 r.) oraz Frankońskich Sakramentarzach Gelazjańskich jest to kolekta Mszy Wigilii Narodzenia Pańskiego.

Wariant redakcyjny: w sakramentarzach i w Mszale Piusa V modlitwa kończy się: „securi videamus”.

 

2.      Msza w nocy

 

Tekst: „Deus, qui hanc sacratissimam noctem veri luminis fecisti illustratione clarescere, da, quaesumus, ut, cuius in terra mysteria lucis agnovimus, eius quoque gaudiis perfruamur in caelo. Qui tecum”.

 

Przekład: „Boże, Ty sprawiłeś, że ta najświętsza noc zajaśniała blaskiem prawdziwej światłości, daj, abyśmy w niebie mogli uczestniczyć w radości Twojego Syna, którego tajemnicę Wcielenia poznaliśmy na ziemi. Przez naszego Pana”.

 

Przekład z 1968 r.: „…daj, abyśmy w niebie mogli uczestniczyć w radości Tego, którego tajemniczą światłość poznaliśmy na ziemi”.

 

Historia modlitwy: Jest to niezmiennie kolekta Mszy w noc Narodzenia Pańskiego, poświadczają to zgodnie Sakramentarz Gelazjański, oba Sakramentarze Gregoriańskie i wszystkie późniejsze źródła (w Gelasianum nieistotny wariant: „mysterium” zamiast „mysteria”).

 

 

 

3.      Msza o świcie

 

Tekst: „Da, quaesumus, omnipotens Deus, ut dum nova incarnati Verbi tui luce perfundimur, hoc in nostro resplendenti opere, quod per fidem fulget in mente. Per Dominum”.

 

Przekład: „Przeniknięci nowym blaskiem Wcielonego Słowa, prosimy Cię, wszechmogący Boże, spraw, niech w naszych czynach odbija się światło, które przez wiarę jaśnieje w naszych duszach. Przez naszego Pana”.

 

W Mszale Piusa V po kolekcie Mszy o świcie następuje jeszcze druga kolekta o świętej Anastazji męczennicy. Racja jest historyczna, ponieważ w dawnej liturgii rzymskiej Msza o świcie była celebrowana przez papieży w kościele św. Anastazji (Msza w nocy – w Santa Maria Maggiore, a w dzień – u św. Piotra).

 

Historia modlitwy: Sakramentarze Gregoriańskie mają dwie kolekty, najpierw o św. Anastazji, potem z Mszy o świcie. Sakramentarz Gelazjański też ma Mszę w poranek Narodzenia Pańskiego (to chyba naśladowanie liturgii papieskiej) ale z zupełnie innym formularzem i bez związku ze św. Anastazją. Tradycja gregoriańska przeważy i aż do Mszału z 1962 r. pozostaną dwie kolekty, tylko w zmienionej kolejności.

 

Tak na marginesie, ciekawie jest zobaczyć, co z formularzem Mszy o świcie robią Frankońskie Sakramentarze Gelazjańskie, zredagowane głównie na podstawie Gelasianum i Gregorianum typu II. Na tym przykładzie widać jak redaktorzy, stojąc wobec dwóch różnych źródeł autentycznie rzymskich, nie chcieli nic z nich utracić, jednocześnie nie bardzo wiedząc, jak je ze sobą zharmonizować:

I tak Sakramentarz z Gellone (ok. 790/800 r.) tworzy dwa formularze ad libitum na Mszę o świcie, obydwa stanowią kombinację materiału wziętego z Gelasianum i Gregorianum II. Nasza kolekta pojawia się w obu formularzach (w pierwszym jako kolekta alternatywna, w drugim jako jedyna), w żadnym nie ma za to kolekty o św. Anastazji.

Sakramentarz z Autun (ok. 800 r.) i Sakramentarz z Rheinau (ok. 800 r.) tworzą coś innego. Też mają dwa formularze, z tym że pierwszy jest wyłącznie o św. Anastazji (bez żadnych odniesień, nawet w tytule, do Narodzenia Pańskiego), drugi z Mszy o świcie, z naszą kolektą, która w tym formularzu jest kolektą jedyną.

Sakramentarz z Angouleme (po 800 r.) kombinuje podobnie jak dwa poprzednie, ale inaczej organizuje materiał. Też ma dwa formularze, pierwszy o św. Anastazji, drugi z Mszy o świcie. Ten drugi ma dwie kolekty, pierwsza nasza, wzięta z Gregorianum II, druga wzięta z Gelasianum.

 

4.      Msza w dzień

 

Mszał Pawła VI

 

Tekst: „Deus, qui humanae substantiae dignitatem  mirabiliter condidisti, et mirabilius reformasti, da, quaesumus, nobis eius divinitatis esse consortes, qui humanitatis nostrae fieri dignatus est particeps. Qui tecum”.

 

Przekład: „Boże, Ty w przedziwny sposób stworzyłeś człowieka i w jeszcze cudowniejszy sposób odnowiłeś jego godność, daj nam uczestniczyć w bóstwie Twojego Syna, który przyjął naszą ludzką naturę. Który z Tobą”.

 

Historia modlitwy: Modlitwa pojawia się po raz pierwszy (z niewielkim wariantem redakcyjnym) w Sakramentarzu Leoniańskim (ok. 560/590 r.) jako kolekta pierwszego z grupy dziewięciu formularzy na Narodzenie Pańskie. Kto mógł być jej autorem? Antoine Chavasse zaliczył pierwsze cztery z dziewięciu formularzy do kompozycji papieża Wigiliusza (537-555), ale jego argumenty nie są mocne (gdy chodzi o pierwszy formularz, to Chavasse wykazuje, że Modlitwa po Komunii zdradza podobieństwo tematyki i słownictwa z pismami Wigiliusza, ale to nie przesądza, że automatycznie cały formularz musi być jego kompozycją). Inni autorzy (np. Adrien Nocent OSB) wskazują na św. Leona Wielkiego. Niewątpliwie teologia tej modlitwy (nasz udział w naturze Tego, który przyjął naszą naturę) koresponduje z myślą Leona. Dalszy los tej modlitwy był taki: Sakramentarz Gelazjański i Frankońskie Sakramentarze Gelazjańskie umieszczają ją w zbiorze modlitw Jutrzni i Nieszpór na Narodzenie Pańskie, a Sakramentarz Gregoriański zalicza ją do ogólnego zbioru modlitw Narodzenia Pańskiego, bez przypisania do konkretnego formularza. W Ordo missae pokarolińskim modlitwa została uzupełniona (po „da nobis”, z usuniętym „quaesumus”) o wstawkę: „per huius aquae et vini misterium” („przez to misterium wody i wina”) i stała się formułą towarzyszącą dodaniu wody do wina podczas ofertorium. W Ordo missae Pawła VI została ona zachowana, ale znacznie skrócona.

 

Mszał Piusa V

 

Tekst: „Concede, quaesumus, omnipotens Deus, ut nos Unigeniti tui nova per carnem Nativitas liberet; quos sub peccati iugo vetusta servitus tenet. Per eundem Dominum”.

 

Przekład z łac.-pol. Mszału z 1968 r.: „Spraw, prosimy Cię, wszechmogący Boże, aby nowe narodzenie się w ciele Jednorodzonego Syna Twojego wyzwoliło nas z jarzma grzechu, w którym nas więzi dawna niewola. Przez Pana naszego”.

 

Historia modlitwy. W obu Sakramentarzach Gregoriańskich modlitwa jest kolektą Mszy w dzień Narodzenia Pańskiego. W Sakramentarzu Gelazjańskim z kolei jest to „oracja druga” (czyli najpewniej alternatywna kolekta) Mszy w noc Narodzenia Pańskiego. Tradycja gregoriańska przeważyła. Warto podkreślić że cały formularz tej Mszy w Mszale z 1962 r. jest identyczny z formularzami z Sakramentarzy Gregoriańskich.

 

Mszał Pawła VI. Modlitwa została przeniesiona do formularza na 30 grudnia (szósty dzień Oktawy). Redakcja modlitwy bez zmian. Polski przekład: „Wszechmogący Boże, od dawna przygniata nas jarzmo grzechu, spraw, aby nas wyzwoliło nowe narodzenie w ludzkim ciele Twojego Syna, Jezusa Chrystusa. Który z Tobą”.

 


Polecamy w sklepie internetowym
Krótka historia Mszału Rzymskiego
Książki ks. Macieja Zachary MIC, w tym „Krótką historię Mszału Rzymskiego”, można znaleźć w stałej sprzedaży w naszym sklepie internetowym oraz w sklepie stacjonarnym w krużgankach klasztoru oo. Dominikanów przy ul. Stolarskiej 12 w Krakowie, tel. 12 444 66 770.


Skomentuj

Komentarze

Tichá noc, svätá noc!

Niech Pan Jezusek stale umacnia Księdza w katolickim kapłaństwie i chroni przed wszystkim, co niewoli(ć może) w pełni katolicką realizację powołania.

http://youtu.be/NOKJKjsvVo8

Za życzenia dziękuję!

- - -

Japolan

@MZ

Msza w dzień też jest u NMP Większej, tyle, że przy głównym ołtarzu (msza w nocy przy relikwiach żłóbka).

 Brick by brick.

Ostatnio najpopularniejsze

Blog „Katecheta? Obecny!”
Od momentu ogłoszenia przez Papieża Franciszka, że Światowe Dni Młodzieży 2016 odbędą się w Krakowie minęły trzy lata. Ciągle jeszcze brzmi w moich uszach radość młodzieży zgromadzonej wówczas tłumnie w Bazylice Miłosierdzia Bożego. Prawie jednym głosem wołali: „Dziękujemy!...
Jutro Niedziela
Chociaż podobno niegrzecznie odpowiadać pytaniem na pytanie, Jezus tak właśnie robi, i to dwukrotnie. Jezus, jak Sokrates, nie odpowiada na pytanie, lecz nijako wydobywa odpowiedź u pytającego. Uczony w Piśmie spośród kilkuset przykazań Prawa sam wyłuskuje dwa najważniejsze, a ...
Jerozolimskie
Monastyczne Wspolnoty Jerozolimskie zapraszają do wspólnej modlitwy w Krakowie w czasie Światowych Dni Młodzieży. Bracia i siostry bedą celebrować wielojęzyczne jutrznie od wtorku do piątku o 8.00 oraz wigilie od wtorku do czwartku o 20.30 w Kościele św. Barbary.

O autorze

Zasypywanie przepaści

Maciej Zachara MIC

Marianin. Rocznik 1966. Absolwent Papieskiego Instytutu Liturgicznego na rzymskim "Anselmianum". Ojciec duchowny Seminarium Księży Marianów w Lublinie. Prezbiter wspólnoty neokatechumenalnej na lubelskiej Poczekajce. Odprawia Mszę św. w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego w kościele Niepokalanego Poczęcia NMP przy ul. Staszica w Lublinie. Stała współpraca z miesięcznikiem "Oremus".

Szczególne zainteresowania: historia liturgii chrztu i bierzmowania, rozwój obrzędów Mszy świętej, wzajemna relacja Mszałów Pawła VI i Piusa V.

«  
  »
M T W T F S S
 
 
 
 
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31
 
Add to calendar

Najnowsze wpisy autora

Sakramentarz tyniecki a Mszał Rzymski (6): Msze za zmarłych i podsumowanie całości

27.05.2016

Na koniec tego cyklu porównanie ostatniego bloku formularzy liturgicznych, czyli mszy za zmarłych.

W dalszej części używam skrótów:

Tin – Sakramentarz tyniecki

MReg – Missale Regulae (kopia papieskiego mszału z XIII w.)

MR 1474 – Mszał Rzymski „editio princeps” z 1474 r.

Krótkie postscriptum nt. Merle Haggarda

25.05.2016

Uzupełnienie wpisu poprzedniego. Już po jego zamieszczeniu odkryłem w sieci pożegnalną piosenkę Merle Haggarda, którą ułożył i nagrał w lutym, niecałe dwa miesiące przed śmiercią, gdy był już bardzo chory. Piosenka została upubliczniona 12 maja.

Merle Haggard (1937-2016)

22.05.2016

Wpis na temat zupełnie nietypowy, tak żeby na chwilę odejść od bardzo intensywnej „bieżączki”. Nie, nie, Merle Haggard nie był ani liturgistą ani moim współbratem zakonnym. Był jednym z najważniejszych współczesnych muzyków country. Zmarł w ubiegłym miesiącu, po długiej i ciężkiej chorobie, na swoim ranczo w Kalifornii, w dzień swoich 79. urodzin.

Sakramentarz tyniecki a Mszał Rzymski (5): Msze wotywne

16.05.2016

Kolejna partia euchologii Sakramentarza tynieckiego i Mszału Rzymskiego, którą trzeba ze sobą porównać, to formularze Mszy wotywnych.

W dalszej części używam skrótów:

Tin – Sakramentarz tyniecki

MReg – Missale Regulae (kopia papieskiego mszału z XIII w.)

Lubiane na Facebooku


Mysterium fascinans 2016