W świetle Jupitera

Otóż, gratulacje, które pan wygłosił ze swej trybuny, we mnie - będącym jednym z "wiernych gapiów" − wzbudziły zastanowienie: dlaczego pan mówi o sytuacji księdza przy ołtarzu, jakby to było jakieś tremendum: wyrzucony nagle na środek oświetlonej sceny kapłan, przed patrzących czy nawet – jak można się domyślać – lustrujących go ludzi, zmuszony nie poddawać się nieodpartej presji otoczenia, stojący tyłem do tabernakulum, tak jakby to była dominanta całej liturgicznej sytuacji? I obudził się we mnie zew prawowiernego katolika. Słuchając wystąpienia, mogłem wyjść z przedstawionego przez pana przybytku, ale stwierdziłem, że się odezwę, co też uczyniłem. A zachęcił mnie tekst, który poprzedzał gratulacje – był sugestywny i wywołał w mojej pamięci i wyobraźni rezonans.
Pomijam w tym momencie, że oficjalny charakter gratulacji dał też do myślenia, czy publiczne wystąpienie nie wywołało w panu chęci lekkiego zakpienia z wszystkich: także z kapłanów, którym pan gratulował; tak można by – Gombrowiczowsko - odczytać bombastyczny charakter epilogu.

Bardzo cenię wymiany zdań z panem ze względu na szczególną cechę Pana odczytań - nawet, jeśli są błędne, mają jakieś podstawy, są zakorzenione w tekście, są możliwe... Nie trzeba udowadniać, że się nie jest wielbłądem, a wystarczy tylko dokładniej wyłożyć swą myśl.

Wyraziłem jedynie niezrozumienie i prosiłem jakieś wskazówki. Zarysowana przez Pana dychotomia jest dla mnie zupełnie pusta znaczeniowo, nie potrafię jej rozgryźć i szukam klucza (klucz platoński zaiste niewiele problemów by rozwiązał).

Zdumiewające, jeszcze nikt nie nazwał mnie nigdy platonikiem. Nie zrozumiał mnie pan, ale jak widzę - i ja pana. Inaczej odczytałem pański tekst, a to za sprawą stylu. Ale żebym rozdzielał formę od treści? Nieee. Forma narzuciła mi treść. Pańskich gratulacji nie odebrałem li tylko jako "najprawdziwszego podziwu dla księży" i od tego w ogóle wyszedłem. Jak widać, niezgodnie z pańską intencją, proszę mi wybaczyć.

Pańskie rozdzielanie formy i treści, tego co zewnętrzne od wnętrza, jest mi tak obce, że doprawdy nie jestem w stanie zrozumieć Pańskiego zarzutu (Pańskiej wypowiedzi). Mam wrażenie, że, gdybym powiedział stół, Pan stanąłby teraz, by uznać, że przecież mówię o zewnętrznej formie tego słowa, a nie o jego treści. Gdy tymczasem ja, mówiąc stół, nie mówię tego słowa po to, by użyć czterech głosek, ale żeby powiedzieć o desygnacie.

Rozdzielanie tego, co rzeczywiste od tego, co zewnętrzne... dla mnie powłoka jest jak najbardziej rzeczywista. Zresztą daję temu wyraz w sztucznym i zdystansowanym rozdzielaniu duszy i ciała w tekście. (Czy jest Pan platonikiem, idealistą? - pytam, bo zupełnie nie wiem z czym się je Pańską dychotomię; tak na czuja wychodzi mi, że wg Pana idea jest realna, a realność nie, ale nie sądzę, by chodziło o taki paradoks).

Nie ma też zarzutu przeciw versus populum w tych gratulacjach. Nie sądzę, że księża są skazani na grę przed ludźmi. Znam takich, po których nie widać, by cokolwiek grali (chyba, że ewentualnie theatrum divinum). Kompulsywność i groteska gratulacji wynika z dwóch rzeczy: "świata przedstawionego" (oficjalne przemówienie) i mojego, jak najprawdziwszego (sytuacja jest autentyczna, opisałem, nie zmyśliłem), podziwu, nagle uświadomionego, dla księży, którzy radzą sobie w sytuacji podobnej (acz nie identycznej, u mnie zaskoczenie, brak przygotowania miały olbrzymią rolę) dla mnie nie do przeskoczenia. Myślę, że nie tylko dla mnie byłaby ona trudna.

Moim celem nie było też przecedzanie myśli "o rzeczywistym braku zasadności odprawiania mszy twarzą do ludzi". Choć rzeczywiście uważam, że jest to bezzasadne. Przez lata i wieki teologowie nie zdawali sobie sprawy, że istnieje problem sytuowania księdza względem ludu, rozważali tylko ukierunkowanie kapłana (czasem też ludu) względem symbolicznych wyobrażeń Boga. Raz wychodziło przodem do ludzi ustawić kapłana, raz tyłem, ale to było wtórne.

Twoją uwagę wezmę na warsztat!

Opisana przez pana sytuacja, jest momentem, który niewątpliwie Gombrowicz by mógł podjąć. Tyle że ukazana tu walka o prawdziwie modlitewny charakter przeżycia "w świetle jupiterów" byłaby wówczas próbą ocalenia formy, a nie rzeczywistą, rzetelną próbą zwrócenia się ku Bogu, jak pan tego chce. Bóg byłby formą. Czy zarzut do „versus populum”, który ujął pan w gratulacjach, nie wychodzi u podstaw od takiego zewnętrznego oglądu sytuacji mszy? Nieodwołalne bycie skazanym na grę przed ludźmi, ukostiumowanie się w jakąś sztuczność przez sam fakt, że występuje przed innymi, oczekującymi tego występowania. Wierni/widzowie przyprawiający celebransowi gębę celebransa, który obrasta celebransem, celebruje, niby kogoś Innego, ale w gruncie rzeczy już samego siebie, swoją celebrę nad sobą.
Niedaleko pan jest z owymi "wiernymi gapiami" i "estradowym podwyższeniem". A także z niemal kompulsywnymi gratulacjami, które pan składa "czcigodnym kapłanom Chrystusa". I nie traktuję tego jako zarzut, ale widzę, że poprzez te groteskowe gratulacje itd. przecedza pan myśl o rzeczywistym braku zasadności odprawiania mszy twarzą do ludzi. Jeśli tak, to pański tekst jasno potwierdza, iż argument dot. pokusy gwiazdorstwa przy ołtarzu wobec liturgii pozostaje zewnętrzny.

ja nie wiem jakich mąk doświadczają księża, oprócz tych kilku, którzy mi opowiedzieli. Opisałem swoje przeżycie pewnej sekundy i dla mnie było to tak mocne, że w tych światłach i na podwyższeniu uległem pokusie, by świeckim, potworkowatym językiem gratulować, miast gromkiego "Bóg zapałać".

Mógłby Pan pociągnąć kwestię niekatolickiej gombrowiczowskości?

Oj módlcie się proszę za nas.

nigdy dość wdzięczności dla tych, którzy nie ulegają pokusie bycia aktorem przy ołtarzu, zwłaszcza jeśli rzeczywiście ta pokusa ich dotyczy. Choć gratulacje to zbyt zeświecczona forma wdzięczności!
Ale czy księża podczas mszy przy ołtarzu posoborowym doświadczają tak fantastycznych mąk? Do tej pory słyszałem tylko o przedsoborowym neurotycznym lęku, by dopełnić litery rubryk, bo msza będzie nieważna.
Ten argument, że msza odprawiana twarzą do ludu stwarza pokusę aktorstwa, jest niekatolicki na gombrowiczowski sposób. Z całym szacunkiem dla pana Witolda.