Pieśń liturgiczna od podszewki

OK, z tym co może ciążyć w kierunku kiczu pewnie trzeba uważać, ale ostrożność jest zalecana nie tylko dlatego, że coś rzeczywiście może skończyć w tej niechlubnej kategorii. Również dlatego, że można coś zbyt restrykcyjnie chronić przed taką porażką... Droga wąska, czyli chrześcijańska, no i pewnie trzeba jakiegoś wspólnego wysiłku orientowania się w tym terenie, ekspertem nie jestem, ale przysłuchując się pieśniom dominikańskim, mam raczej spokój w tej kwestii, wygląda na to, że są ludzie, którzy o to dbają. Pieśni te dobrze służą liturgii... Pieśni służą liturgii, liturgia posługuje się sztuką, a sama służy... no właśnie też służy. To też w sumie ciekawe i nieproste, bo niektórzy powiadają, że termin 'sztuka liturgiczna' to prawie oksymoron ;). Jest sztuka, ze swoimi koleinami, no i jest liturgia, ze swoim nadprzyrodzonym wymiarem. Przydałby się ktoś zorientowany, może są jacyś chętni heh, ja nie będę udawał znawcy, no ale byłaby to trochę inna kwestia, niż temat autorski ;). Tak czy inaczej, pewnie jest jakiś niebanalny związek między wydźwiękiem liturgii a ewentualnym kiczem obecnym w sztuce, która tej liturgii służy. Jaka jest ta zależność? Na to, żeby powiedzieć: taka prosta, liniowa, wprost proporcjonalna itd... sprawa jest chyba zbyt złożona. Cóż, w każdym razie jeśli ostrożność, to ta wszechstronna...

"jeśli ktoś zadba o jakieś proporcje, o to, żeby całość nie zmierzała w takie rejony, z których może już być niedaleko do krainy co się 'kicz' zowie - no ale to chyba pieśniom dominikańskim nie grozi ;)" Właśnie wydaje mi się, że odrobinę grozi, stąd ten wątek...Dzięki za cenny głos, właśnie o ten kicz chodzi - żeby go uniknąć. Pytanie tylko, czy da się obiektywnie stwierdzić, co nim jest, a co nie jest. Trudne pytanie.

O właśnie tu zajrzałem, ciekawy wątek w sumie. Początkowo skojarzyłem sens jakoś tak, Ula, że raczej w ogóle nie widzisz w śpiewach liturgicznych miejsca na takie elementy, które kojarzą się z rozrywką, kulturą masową... Potem coś mi tu doprecyzowało, że chyba raczej chodzi o niestosowność tych elementów w pieśniach dominikańskich (inaczej miałoby być w liturgiach muzycznie całościowo 'rozrywkowych'). Czyli nie chodzi o to, że coś, co się stylowo kojarzy z kulturą masową jest generalnie niechciane, ale jeśli już gdzieś jest to niech sobie będzie tam, gdzie generalnie nie ma nic innego i styl jest ogólnie popowy....jakoś tak? Hmmm, no fajnie, że tak troskliwie do tego podchodzisz, ale chyba nieco zbyt restrykcyjnie, z ostrym podziałem złe/dobre. Myślę, że takie elementy, które kojarzą się z filmowością, kulturą masową, mogą być zupełnie udaną częścią śpiewów liturgicznych, również dominikańskich, jeśli ktoś zadba o jakieś proporcje, o to, żeby całość nie zmierzała w takie rejony, z których może już być niedaleko do krainy co się 'kicz' zowie - no ale to chyba pieśniom dominikańskim nie grozi ;) Tak mi się to kojarzy, że liturgia, włącznie ze swoją muzycznością, nie jest celem samym w sobie, potrafi wiele jakby zaczarować i dobrze znosi różnorodność - to co może grozić spójności utworu muzycznego, który musi się liczyć z np. akademickim obstrzałem krytycznym, nie musi zagrażać liturgii. Przecież może być i tak, że słysząc w trakcie liturgii coś z powszedniego tła muzycznego, uczestnik tej liturgii ma odczucie pewnej świeżości, aktualności, tego, że w kościele łączy się codzienność z czymś więcej... Oczywiście tutaj duże alealeee: nie jest tak, że można w oprawę liturgii upchać byle co i niech się tam tym Duch Święty przejmuje ;). Super, że są ludzie, którzy wkładają cały swój kunszt w coś, co służy liturgii... Chodzi mi o to, że liturgia, kościół, moment spotkania ludzi i Boga, ma taki potencjał, że elementy składające się na formę nabierają innego wymiaru i nie musi przeszkadzać to, że nie są w jakiś wyrafinowany sposób tradycyjne, czy chwilami kojarzą się z filmowością, kulturą masową... Jakoś tak ufam, że pieśni dominikańskie uporają się z tą kwestią, nie przez radykalne odcięcie się od synkop i innych podejrzanych chwytów, ale przez kunsztowne urozmaicenie :)

Dziękuję za oświecenie i do zobaczenia na roratach!

Tak właśnie! Ale nie wiem skąd ta tradycja pochodzi? Ale wiem, że taki sposób wykonania fantastycznie buduje adwentowe oczekiwanie w pełnej w moim odczuciu zgodności z tym tekstem, pełnym wewnętrznego napięcia. Na "consolamini" przyjdzie nam zatem poczekać prawie do Wigilii:)

Rabbi Lubliner próbował w tym celu wywołać Armageddon, a ja chciałem tylko wszystkie zwrotki naraz - co być może jest równie niestosowne... Tak to się właśnie śpiewa? Dodając po jednej, jak świeczki?

Nie do końca rozumiem: dziennie. Chodzi o to, że tylko jedna przez cały tydzień? Dodaje się po jednej z każdym tygodniem Adwentu. Jutro usłyszałbyś dwie zapewne:)A na trzecią trzeba zaczekać do poniedziałku:) Czy może chodzi o jakieś inne anomalie?

A może wiesz czemu 'Rorate caeli' dawkowane tam po jednej zwrotce dziennie?

Moje doświadczenie, oparte na służewskich Mszach akademickich mówi mi, że nie istnieją dobre dla wszystkich wiernych kryteria ułatwiające włączenie się w pieśń. Dla każdego inny zestaw będzie kluczowy. A wybór ogromny: nie za wysoko, nie za nisko, znane, ale nie przejedzone, radosne, porywające serce, wolne, co by się w tempie nie zgubić, po polsku, a może właśnie po łacinie itd.? No i jeszcze do tego scholę obowiązuje dobór do czytań i do części Mszy. Jak tu żyć? Ano, uciekając od tricków socjotechnicznych i dyskusji o gustach, wydaje mi się, że pewnym kluczem może być kontakt scholi z ludźmi w czasie liturgii, który wywołuje wzajemne zaufanie i otwarcie na obie "strony" wydarzenia. Proste gesty ze strony scholi mogą wiele pomóc - nauka nowych pieśni, prośby o wspólną modlitwę śpiewem, świadectwo godnego zachowania w czasie liturgii, wyraziste wychodzenie naprzeciw ze stałością repertuaru, a czasem wręcz pytanie: "jakie jest wasze doświadczenie? podzielcie się z nami, to ważne" (ostatnio rozdaliśmy na Służewie ankietę, ciekawe co "wyjdzie"?). Z drugiej strony nie da się nikogo zmusić do śpiewu. Wierny musi chcieć się otworzyć, przełamać opór psychologiczny, nierzadko barierę ciszy wokół siebie. Podsumowując, uważam, że wspólnota śpiewu dominikańskiego w czasie liturgii to rzeczywiście technicznie rzecz trudna (nie można się ukryć w dźwięku organów), ale obustronne zaangażowanie i cierpliwość mogą, moim zdaniem, zaprocentować efektami (tym cudowniejszymi, bo niełatwymi). Jako przykład takiego "sukcesu", którego zbudowanie trwało parę lat, mogę podać służewskie Msze roratnie - wspólnotę parafialną z pełnym przekrojem wiekowym, która razem pełnym głosem śpiewała po kolei: gregoriańskie Rorate, Zawiiitaj ranna jutrzenko, pieśni dominikańskie, a potem godzinki.

Moje doświadczenia (jako 'wiernego') uczestnictwa w liturgii ze scholą dominikańską (przy obu klasztorach warszawskich) nie pozwalają mi przytaknąć - włączenie się w śpiew scholi jest dla mnie jednak dość trudne, zwykle trudniejsze niż włączenie się w śpiew prowadzony przez organistę. Nie mam wykształcenia muzycznego, więc nie bardzo potrafię określić co konkretnie jest przyczyną tych trudności. Druga obserwacja to taka, że w śpiew scholi włączają się lub próbują włączyć zwykle młodzi wierni, a mniej młodzi(po czterdziestce) najwyżej sporadycznie. Może dlatego, że schole dominikańskie śpiewają na mszach dla młodzieży i studentów, ale może nie tylko dlatego. Mimo, że pieśni w wykonaniu scholi brzmią nieraz bardzo pięknie, czuję jakby ich przeznaczeniem było raczej wykonanie przez scholę niejako w imieniu ludu (jak na swoim blogu pisze o tym o. Wojciech Gołaski) raczej niż wspólny śpiew całego zgromadzenia.

Witaj Michale! Rzeczywiście wolałabym nie mówić o konkretnych pieśniach, bo nie chcę wpływać negatywnie na ich odbiór. Ale może przynajmniej rozwinę myśl. "Synkopę" traktuję jako symbol rozrywkowości, która nie podoba mi się w pieśniach dominikańskich wcale, w jakichkolwiek przejawach. A jeśli z kolei jakaś liturgia posługuje się muzyką o cechach silnie i jednolicie rozrywkowych od zawsze, to nie mam nic przeciwko temu. A pisząc o filmowości miałam na myśli np. korzystanie z chwytów obiegowych generujących pewne emocje - taka np. seksta mała to znany wyciskacz łez w kulminacyjnych romantycznych scenach. Albo używanie charakterystycznych dla harmonii muzyki filmowej przejść akordowych.

Urszulo, chyba celowo nie podawałaś przykładów pieśni należących do niepokojącego Cię prądu. Niemniej na pewnym poziomie abstrakcji nie da się podjąć polemiki. Chciałbym poznać przede wszystkim różnicę pomiędzy synkopą dobrze czującą się w liturgii a "synkopą-intruzem". Nawiązania do muzyki filmowej też wydają się interesującym tropem. Opierając się na konkretnych utworach pomożesz zrozumieć swą myśl :)

a mi zwykle chce się potańczyć przy Oto są barankach młodych

Dziękuję autorce za pierwsze zdanie tego wpisu. :)))))))))) wow, jest niesamowite. nawiązując do wypowiedzi Moniki, rzeczywiście, "Cała ziemio" jest (moim zdaniem) jedną z nielicznych pieśni dominikańskich, która jest "cała" radosna, tzn. nie tylko w treści, ale również w charakterze. lud wierny apeluje o więcej takowych ;)

Przyznam, że dla mnie taką pieśnią jest "Cała ziemio wołaj z radości na cześć Pana" Dawida Kusza. Zawsze kiedy ten śpiew pojawia się na Mszy mam ochotę potańczyć na środku kościoła ;-)