Ensemble Peregrina – „Crux”

CruxO tym, że sercem chrześcijaństwa jest paschalne misterium śmierci i zmartwychwstania Chrystusa, wymownie świadczy obfita twórczość muzyczna, literacka i plastyczna osnuta wokół Paschy Pana.

Średniowieczne pieśni pasyjne to błagania, medytacje, a nawet poetyckie kazania. Wybór paryskich utworów związanych z czasem wielkanocnym przedstawia żeński zespół Peregrina z Bazylei (wspomagany przez grającego na fideli i rebeku Baptiste’a Romaina), kierowany przez Agnieszkę Budzińską-Bennett, śpiewaczkę i muzykologa.

Jak to zwykle bywa z muzyką tamtych czasów, najwięcej pożytku odniesie słuchacz, który zechce być także pilnym czytelnikiem tekstów. A jest co czytać!

Oto teolog, filozof, homileta i poeta, Filip, zwany Kanclerzem, z racji pełnienia urzędu kanclerza Uniwersytetu paryskiego, i jego trzy pieśni. Wśród nich przejmujący lament włożony w usta Zbawiciela (Homo vide quae pro te patior), tyleż lament, co pasyjne kazanie. Chrystus zwraca się wprost do człowieka, a na początku każdej strofy słyszymy Homo vide – spójrz, człowiecze. Ukrzyżowany odwołuje się do wspólnego z nami człowieczeństwa, żeby wzbudzić współczucie i wskazać drogi nawrócenia.

Teksty dają świadectwo upodobania do gry słów oraz stosowania obrazowych porównań. W obrębie jednej strofy krzyż może być nazwany kluczem do chwały, włócznią przebijającą grzech, korzeniem drzewa sprawiedliwości, łożem Oblubieńca, a to tylko niektóre przykłady.

Gra słów oparta na podobieństwie clavus – gwóźdź oraz clavis – klucz pozwala Kanclerzowi oddać cześć Zbawicielowi otwierającemu przez swe rany bramę niebios, a także napiętnować upadek duchownych, przemieniających klucze władzy kapłańskiej w gwoździe raniące Kościół – Ciało Chrystusa.

Bodaj najsławniejszy utwór na płycie to lament Matki Bożej, Planctus ante nescia, niezwykle sugestywny opis cierpienia Maryi pod krzyżem. Wyśpiewana przez Peregrinę medytacja krzyża prowadzi poza rozważanie Męki: kilka ostatnich utworów opiewa Zmartwychwstanie. Znajdziemy tu m.in. dwugłosową wersję sekwencji wielkanocnej Victimae paschali laudes. Całość wieńczy rondellus Mors vitae propitia. Poznałem tę pieśń przed laty, podczas paschalnego dramatu Scholi Teatru Węgajty. Tam była to pieśń procesyjna, marszowa, a tu brzmi lżej i szybciej, w subtelnym opracowaniu z udziałem fideli i harfy.

Ta płyta domaga się słuchania ze zrozumieniem. Wszystko służy przekazaniu myśli i emocji zawartych w tekstach. Dyskretny akompaniament instrumentalny, obecny w niektórych utworach, nie zaciera prymatu śpiewanego słowa.

Polecam tę wędrówkę w świat wyrafinowanej kultury XIII i XIV wieku. Kto umie słuchać, ten z pomocą ówczesnych twórców i współczesnych muzyków odbędzie dalszą pielgrzymkę. Aż pod Jezusowy krzyż.

CRUX. Parisian Easter Music from the 13th&14th centuries, Ensemble Peregrina, Agnieszka Budzińska-Bennett, GLOSSA GCD 922505, dystrybucja w Polsce CMD

 

Zobacz także

Błażej Matusiak OP

Błażej Matusiak OP na Liturgia.pl

Obecnie w dominikańskim klasztorze w Pradze. Publikacje: Hildegarda z Bingen. Teologia muzyki (Kraków 2003); recenzje płytowe w Canorze, cykl audycji „Musica in Ecclesia” w Radiu Józef.