Kraków: Warsztaty średniowieczne „Scriptorium” na Papieskiej Akademii Teologicznej

Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie zaprasza na Warsztaty średniowieczne „Scriptorium”. Zajęcia skierowane są do wszystkich pasjonatów sztuki średniowiecznej, którzy chcieliby nauczyć się podstaw techniki iluminacji oraz poznać historię iluminatorstwa średniowiecznego.

Zajęcia trwają przez 2 semestry, odbywają się dwa razy w miesiącu (piątki i soboty): piątek – 4 godz. wykładów, sobota – 8 godz. zajęć praktycznych. Koszt: 1000 zł. Termin składania formularzy zgłoszeniowych: do 30 września 2008 r.

Zgłoszenia przyjmuje Sekretariat: 31–014 Kraków, ul. Sławkowska 32, p. 3, tel./faks 012 421 26 97, e-mail: scriptorium@pat.krakow.pl; poniedziałek–piątek, godz. 10.00–12.00. Spotkanie organizacyjne: 10 października 2008 r., godz. 14.00 w budynku PAT przy ul. Sławkowskiej 32. Pierwsze zajęcia: 17–18 października 2008 r. w budynku PAT przy ul. Sławkowskiej 32.

I. Część praktyczna – Barbara Bodziony – absolwentka Wyższego Europejskiego Instytutu Iluminacji i Manuskryptów w Angers.

IluminatorstwoW czasie warsztatów poznamy podstawowe techniki iluminatorstwa średniowiecznego. Wspólnie przygotujemy farby z pigmentów naturalnych, według receptur średniowiecznych. Poznamy paletę iluminatora i symboliczne znaczenie barw. Wykonywać będziemy kopie oraz własne kompozycje wzorując się na stylistyce romańskiej, gotyckiej czy stylistyce rękopisów iryjskich .
Zaczniemy od kopii inicjału romańskiego, następnie większej miniatury a zakończymy kopią iluminowanej strony z manuskryptu gotyckiego, wykonaną na pergaminie z aplikacją złota płatkowego.

KaligrafiaPoznawać będziemy różne style pisma, którymi posługiwali się skrybowie w średniowieczu: uncjałę, półuncjałę, minuskułę karolińska, pismo gotyckie. Nauczymy się pisać piórem ze ściętą stalówką, wyćwiczymy rękę, by poddawała się harmonijnym kształtom liter. Sporządzimy własnoręcznie różne narzędzia do kaligrafii: gałązka bambusa i ptasie pióro. Nauczymy się komponować kaligrafowany tekst by tworzyć: kartki, zaproszenia, wizytówki, etc.

II. Część teoretyczna – obejmie dwa wykłady monograficzne

1. Dzieje malarstwa książkowego w kręgu łacińskiego średniowiecza – mgr Joanna Ziętkiewicz-Kotz

Wykład dotyczyć będzie ewolucji europejskiego miniatorstwa średniowiecznego, od iluminacji kodeksów mnichów iryjskich, poprzez malarstwo dworu Karola Wielkiego, rękopisy doby ottońskiej, iluminatorstwo epoki romańskiej i gotyckiej, aż po schyłek średniowiecza i początki iluminacji renesansowej.
Problematykę poruszaną w wykładzie poprzedzi wprowadzenie dotyczące rodzajów dekoracji malarskiej kodeksów średniowiecznych, stosunku obrazów do tekstu oraz ich różnych warstw znaczeniowych. W części wstępnej znajdzie się także omówienie najważniejszych typów ksiąg charakterystycznych dla poszczególnych epok.
W części właściwej omówione zostaną przeobrażenia w zakresie stylu i ikonografii kodeksów. Odnośne zagadnienia umieszczone zostaną w szerokim kontekście historyczno-kulturowym. Obejmował on będzie rozmaite czynniki, które odegrały rolę w powstawaniu iluminowanych ksiąg, takie jak rozwój monastycyzmu, przemiany liturgii kościelnej, kształtowanie się pobożności świeckiej, ewolucja ośrodków miejskich, narodziny patrycjatu i jego emancypacja intelektualna czy rozwój uniwersytetów. Rozważania te będą bogato ilustrowane przykładami, reprezentującymi najważniejsze rękopisy ze zbiorów europejskich, amerykańskich i polskich.

2. Rękopisy iluminowane – konteksty kulturowe – dr Anna Olszewska

Celem zajęć jest wprowadzenie do problematyki związanej rękopisami iluminowanymi, refleksja nad ich kontekstem społecznym i kulturowym w Europie Zachodniej oraz prezentacja podstawowych metod badań tego typu zabytków.
Proponowane tematy zajęć:średniowieczne skryptorium – organizacja produkcji rękopisów oraz druków w Europie, nakład i ilość kopii, rynek wydawniczy, gdzie handlowano książkami, ceny książek i drogi ich rozpowszechniania, etapy produkcji kodeksów, elementy kodykologii: składki, paginacja, metody łączenia kart, kustosze i reklamaty; najstarsze księgozbiory Europy i ich ranga, jaka część tych kolekcji przetrwała do dziś, przyczyny zniszczeń; szkicowniki oraz wzorniki artystyczne – kwestia zasięgu oddziaływania; mecenat kościelny, dworski i miejski, prywatne kolekcje w dobie renesansu, sposób ich tworzenia i eksponowania (przykłady); metody powielania tekstu i obrazu; rodzaje pisma; typy książek, formaty, objętość i ciężar, kształt, sposób ich przechowywania; metody produkcji, rodzaje pergaminu, techniki tworzenia składek, strona mięsna i strona włosowa, znaki wodne na papierze oraz metody ich identyfikacji; materiał i techniki wykonania: oprawy kopertowe, usztywniane, ozdobione stępami i złoceniem, wyszywane drogimi kamieniami; podstawowe metody oprawiania kodeksów; oprawy projektowane na potrzeby kolekcji; obraz strukturze kodeksu; rodzaje inicjałów, i ich budowa, dekoracje na marginesach, w proporcje w komponowaniu strony kodeksu, marginesy, glosy; jak ustalić podstawowe informacje na temat kodeksu – karta tytułowa, kolofon, incypit i explicyt; relacje obrazu z tekstem czyli podstawowe metody interpretacji miniatur i grafik towarzyszących słowu pisanemu.

Oba wykłady będą miały charakter wykładu monograficznego uzupełnionego elementami konwersatorium. Ich wzbogaceniem będzie wizyta w jednej z krakowskich bibliotek przechowujących rękopisy iluminowane. W jej trakcie uczestnicy zajęć będą mogli zapoznać się z oryginalnymi księgami średniowiecznymi i związaną z nimi problematyką badawczą.

W czasie zajęć przewidujemy wizyty w bibliotekach Krakowa w celu prezentacji oryginalnych kodeksów średniowiecznych.

Organizatorzy zapewniają materiały potrzebne do pracy:

– pergamin
– papier
– pigmenty
– pojemniczki na pigmenty
– media do pigmentów (guma arabska, jajka, miód, olej lniany)
– atrament
– złoto
– flizy do rozrabiania farby
– nożyki
– zeszyt w kratkę A4
– kalki
– inne

Materiały, w które powinni zaopatrzyć się słuchacze:

– 2 pędzle akwarelowe
– miękkie ołówki i gumka, linijka
– pojemniki na wodę
– nasadka na pióro i dwie stalówki

 

 

Zobacz także