O świętym Franciszku z Asyżu

Co roku 3 października wieczorem, w rocznicę śmierci św. Franciszka z Asyżu a jednocześnie w wigilię jego wspomnienia, w kościołach rodziny franciszkańskiej odbywa się nabożeństwo zwane „Transitus” (łac. „przejście”). W jego trakcie wspomina się śmierć świętego, dziękując przy tym za jego życie. Uczestnicy celebracji cały czas trzymają w ręku zapalone świece, zaś spotkanie kończy się ucałowaniem relikwii Biedaczyny z Asyżu.

Giotto Święty urodził się ok. 1182 r. w bogatej rodzinie kupieckiej. Tak naprawdę otrzymał na chrzcie imię Jan, jednak jego ojciec, Piotr Bernardone, zmienił je później na Franciszek, prawdopodobnie na cześć Francji. Przez wiele lat młody Bernardone pędził życie beztroskie i „rozrywkowe”; był nawet nazywany „królem młodzieży asyskiej”. Przełom w jego życiu nastąpił po tym, jak w 1202 r. wziął udział w bitwie między mieszkańcami Asyża i Perugii, i został wzięty do trwającej ok. 2 lata niewoli, z której został w końcu wypuszczony ze względu na bardzo zły stan zdrowia. Wówczas radykalnie zmienił tryb życia, przeżył nawrócenie. Jego biografowie podają, że modląc się przed ikoną krzyża w asyskim kościele San Damiano, usłyszał wezwanie Chrystusa: Franciszku, idź odbuduj mój kościół, gdyż popada w ruinę! Według podania, Franciszek odpowiedział modlitwą: Najwyższy, chwalebny Boże, rozjaśnij ciemności mego serca i daj mi, Panie, prawdziwą wiarę, niezachwianą nadzieję i doskonałą miłość, zrozumienie i poznanie, abym wypełniał Twoje święte i prawdziwe posłannictwo.

Początkowo Bernardone dosłownie zrozumiał usłyszane polecenie i zajął się naprawianiem zaniedbanych kościołów pod Asyżem. Odbudował kaplicę San Damiano, San Pietro, a przede wszystkim kaplicę Matki Bożej Anielskiej, zwanej Porcjunkulą (łac. „cząsteczka”, „mała posiadłość”). W tym czasie nosił habit eremicki i prowadził życie raczej pustelnicze. Jednak już w 1208 r., pod wpływem usłyszanego w czasie Eucharystii fragmentu Nie bierzcie na drogę torby ani dwóch sukien, ani sandałów, ani laski (Mt 10, 10), uznał iż został wezwany do duchowej odnowy Kościoła. Postanowił prowadzić życie apostolskie, naśladując Chrystusa i Jego uczniów. Habit zmienił na prostą, brązową tunikę – zwykły strój ubogich mieszkańców tamtej części Włoch. Zaczął głosić słowo Boże oraz zajmować się biednymi i chorymi, zwłaszcza trędowatymi, którzy w owym czasie byli praktycznie wykluczeni ze społeczeństwa.

Stopniowo dołączali się do Franciszka kolejni naśladowcy i uznaje się, że już w 1209 r. powstał zakon braci mniejszych, w 1211 – sióstr klarysek, zaś w 1221 – tercjarzy. Do wspólnoty dołączali się zarówno duchowni, jak i świeccy; sam Franciszek nigdy nie przyjął święceń kapłańskich, był natomiast diakonem. W 1211 r. benedyktyni, do których należała dotąd Porcjunkula, przekazali ją nowopowstałemu zgromadzeniu i od tego czasu jest ona uważana za kolebkę zakonu franciszkańskiego. Dlatego też aż dotąd wspomnienie jej patronki, Matki Bożej Anielskiej (2 sierpnia), jest uroczyście celebrowane we wszystkich kościołach franciszkańskich, gdzie można też wówczas uzyskać odpust zupełny.

Działalność Franciszka wzbudzała coraz większe zainteresowanie, nie tylko w kręgach kościelnych. Najprawdopodobniej uczestniczył w IV Soborze Laterańskim (1215 r.), gdzie miał też spotkać po raz pierwszy św. Dominika. W 1219 r. udał się do Egiptu, chcąc namówić rycerzy wyprawy krzyżowej do rezygnacji z przemocy a także pragnąc pokojowo ewangelizować pogan. Choć pierwsza część jego misji się nie powiodła, to dotarł do obozu sułtana Melek-el-Kamela, który przyjął Franciszka z szacunkiem i zezwolił mu na kilkumiesięczną podróż do Palestyny, będącej wówczas pod muzułmańskim panowaniem.

Po powrocie do Włoch kontynuował pracę ewangelizacyjną. Między innymi, aby przybliżyć prostym ludziom tajemnicę Narodzenia Jezusa, w Boże Narodzenie 1223 r. urządził w Greccio (kilkadziesiąt kilometrów na północ od Rzymu) pierwszy żłóbek. Odtąd ta para-liturgiczna forma świętowania weszła na stałe do tradycji Kościoła.

Franciszek jest też uznawany za pierwszego stygmatyka. Rany Męki Chrystusa otrzymał w 1224 r., prawdopodobnie w święto Podwyższenie Krzyża, gdy modlił się na górze Alwernii (wł. La Verna). Ponad sto lat później, w 1337 r., kapituła generalna franciszkanów ustanowiła święto stygmatów św. Franciszka, potwierdzone przez papieża Benedykta XI i obchodzone do dziś w dniu 17 września.

Franciszek, ciężko schorowany i prawie niewidomy, zmarł nocą 3 października 1226 r. w Porcjunkuli. Według biografów, przed śmiercią – tak jak chciał – został położony nago na ziemi, rozkrzyżował ręce i umarł recytując Psalm 141. Następnego dnia pochowano go w kościele św. Jerzego (San Giorgio, obecnie Bazylika św. Klary). Już dwa lata później, 16 lipca 1228 r. został ogłoszony świętym przez papieża Grzegorza XI, zresztą swego przyjaciela i opiekuna zakonu. W uroczystościach związanych z kanonizacją brał udział m.in. Jan z Brienne, król Jerozolimy, który później sam wstąpił do franciszkanów. W 1230 r. ukończono w Asyżu budowę bazyliki – dzieło Eliasza Bombarone. Poświęcono ją 24 maja i odtąd rodzina franciszkańska obchodzi w tym dniu jej święto. Już dzień po konsekracji uroczyście przeniesiono do niej ciało św. Franciszka, które spoczywa tu aż do teraz.

Ze wspólnoty założonej przez świętego wywodzi się wiele zakonów, m.in. franciszkanie, franciszkanie konwentualni, kapucyni, bernardyni, albertyni, klaryski, kapucynki, koletanki itp. Sam Franciszek jest patronem m.in. Asyżu i Bazylei, aktorów, niewidomych, ubogich, więźniów, robotników. W 1980 r. został przez Jana Pawła II ogłoszony patronem ekologów i obecnie w jego wspomnienie (czyli właśnie 4 października) obchodzi się Światowy Dzień Zwierząt, w Kościele połączony m.in. ze specjalnym błogosławieństwem hodowców i ich podopiecznych.

Dobroczynna i ewangelizacyjna aktywność św. Franciszka jest szeroko znana, mniej jednak mówi się o jego działalności liturgicznej. Na przykład, był autorem tzw. „Oficjum o Męce Pańskiej” – rozłożonego na cały rok liturgiczny zbioru modlitw i psalmów, z którego pochodzi m.in. następująca antyfona do Matki Bożej:

Święta Maryjo, Dziewico, wśród niewiast na świecie nie urodziła się podobna Tobie, Córko i Służebnico najwyższego Króla, Ojca niebieskiego, Matko najświętszego Pana naszego Jezusa Chrystusa, Oblubienico Ducha Świętego: módl się za nami wraz ze św. Michałem Archaniołem i wszystkimi mocami nieba, i wszystkimi świętymi do Twego najświętszego, umiłowanego Syna, Pana i Mistrza.

Św. Franciszek stworzył też inne modlitwy, spośród których najbardziej znaną jest chyba „Pieśń Słoneczna”. Najczęściej jednak jego dzieła były kompilacją fragmentów Pisma Świętego, przeplatanych z osobistymi wezwaniami, jak np. w „Uwielbieniu Boga Najwyższego” czy „Wykładzie modlitwy Ojcze Nasz”.

Główne źródła: franciszkanie.net, franciszkanie.pl, franciszkanie.org, brewiarz.pl, wikipedia.pl.

 

Zobacz także