Sakramentarz tyniecki (13): Obrzęd pogrzebu i msze za zmarłych

Obecny wpis dotyczy stron 320-350 Sakramentarza tynieckiego. Są tu dwa elementy: obrzęd pogrzebu oraz blok mszy za zmarłych.

Obrzęd pogrzebu (str. 320-335)

Interesujący jest sam fakt obecności obrzędu pogrzebu w naszym sakramentarzu. Wszystko wskazuje na to, że kopista dołączył ten obrzęd z jakiegoś źródła dodatkowego. Blisko spokrewniony z naszą księgą Sakramentarz z Fryburga nie ma takiego obrzędu, a msze za zmarłych umieszcza dość logicznie na samym końcu księgi. Sakramentarz tyniecki całym blokiem materiału ze stron 302-358 rozbija jednolity blok mszy wspólnych o świętych (str. 293-302 i 359-364). Nasz sakramentarz w zasadzie nie zawiera obrzędów pozamszalnych (nie licząc modlitw Jutrzni i Nieszpór oraz kilku błogosławieństw), obrzęd pogrzebu jest tu wyjątkiem.

Nazwy „obrzęd pogrzebu” nie należy brać w naszym sensie tego słowa. Zasadniczo są to same modlitwy, nie ma żadnych rubryk, ani nawet tytułów wskazujących dla jakiej czynności pogrzebowej jest przewidziana dana modlitwa. Oprócz modlitw są także incipit antyfon napisane mniejszymi literami:

http://polona.pl/item/6825768/331/

Nie wydaje mi się przy tym, żeby owe incipit były jakimiś późniejszymi dopiskami.

Historię obrzędu pogrzebu znam jedynie w ogólnym zarysie, więc nie podejmuję się bliższego komentowania tej części księgi. Poprzestanę na krótkim wskazaniu źródeł „tynieckiego” obrzędu pogrzebu. „Kościec” obrzędu pochodzi z Suplementu św. Benedykta z Aniane do papieskiego Sakramentarza gregoriańskiego (ok. 810/815), stamtąd pochodzi większość modlitw, występujących mniej więcej w tym samym porządku co w Suplemencie (Sp 1398-1415). Obrzęd jest poszerzony o cały szereg dodatków (inne modlitwy oraz antyfony), pochodzących z późniejszych frankijskich rękopisów gregoriańskich oraz z Pontyfikału rzymsko-germańskiego (Moguncja, ok. 950/962).

 

Msze za zmarłych (str. 336-350)

Po obrzędzie pogrzebu następuje 11 formularzy mszy za zmarłych:

Msza w 3., 7. i 30. dzień od pogrzebu

Msza w rocznicę śmierci

Msza za zmarłego biskupa

2 msze za zmarłego kapłana

2 msze za zmarłego mężczyznę

2 msze za zmarłą kobietę

Msza za zmarłych krewnych

Msza ogólna za zmarłych

Źródłami pochodzenia tych formularzy są: a) Gregorianum Hadrianum (1. msza za kapłana i 2. msza za mężczyznę, przy czym pierwszy z tych formularzy w Hadrianum był za biskupa a drugi był ogólnym formularzem w dzień pogrzebu); b) Suplement św. Benedykta z Aniane (msza w rocznicę – z wyjątkiem kolekty, 1. msza za mężczyznę, msza ogólna za zmarłych – z wyjątkiem Hanc igitur) i c) Różne sakramentarze gregoriańskie skopiowane we Francji od IX w. (pozostałe formularze i modlitwy).

Dla porównania, Sakramentarz z Fryburga ma również 11 mszy za zmarłych, podanych w podobnym porządku. Największa różnica polega na tym, że Fryburg ma 2 msze za biskupa, za to nie ma mszy za krewnych. Niektóre tytuły formularzy brzmią nieco inaczej, np. msze za zmarłego mężczyznę Tyniec tytułuje „Msza za zmarłego” a Fryburg „Msza [za] jednego świeckiego”. Zdarzają się też różnice w treści formularzy, np. w pierwszej mszy za biskupa Fryburg dodaje na końcu jeszcze parę alternatywnych postkomunii. Co ciekawe, po ostatnim formularzu za zmarłych Sakramentarz z Fryburga ma dopisaną inną ręką Ewangelię, jest to fragment 11 rozdziału Ewangelii wg św. Jana (dialog Jezusa z Martą):

http://dl.ub.uni-freiburg.de/diglit/hs360a/0428?sid=b1bd82eb565e8a2bd7fdcbfaf61bcdb2


Wpisy blogowe i komentarze użytkowników wyrażają osobiste poglądy autorów. Ich opinii nie należy utożsamiać z poglądami redakcji serwisu Liturgia.pl ani Wydawcy serwisu, Fundacji Dominikański Ośrodek Liturgiczny.

Zobacz także

Maciej Zachara MIC

Maciej Zachara MIC na Liturgia.pl

Urodzony w 1966 r. w Warszawie. Marianin. Rocznik święceń 1992. Absolwent Papieskiego Instytutu Liturgicznego na rzymskim "Anselmianum". W latach 2000-2010 wykładał liturgikę w WSD Księży Marianów w Lublinie, gdzie pełnił również posługę ojca duchownego (2005-2017). W latach 2010-2017 wykładał teologię liturgii w Kolegium OO. Dominikanów w Krakowie. Obecnie pracuje duszpastersko w parafii Niepokalanego Poczęcia NMP przy ul. Bazylianówka w Lublinie. Ponadto jest prezbiterem wspólnoty neokatechumenalnej na lubelskiej Poczekajce, a także odprawia Mszę św. w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego w rektoralnym kościele Niepokalanego Poczęcia NMP przy ul. Staszica w Lublinie....