Wielki Tydzień w Castelsardo (Sardynia)

castelsardoWielki Tydzień obchodzi się w wielu miejscowościach na Sardynii bardzo uroczyście. Odbywają się wówczas tzw. sacre rappresentazioni, „święte przedstawienia”, nawiązujące do kluczowych momentów Męki Pańskiej. Castelsardo należy do tych miejsc, w których tradycja owych przedstawień przetrwała w najpełniejszej postaci i nadal, jak przed wiekami, przekazywana jest w obrębie konfraterni.

Zachowane dokumenty zaświadczają, że już w XVII wieku działała tu do dziś istniejąca Konfraternia św. Krzyża. W mieście tym znajdował się również konwent benedyktynów, a później franciszkanów, oraz seminarium duchowne (do XIX w.).

Konfraternia Św. Krzyża z Castelsardo – podobnie jak inne sardyńskie konfraternie – skupia wyspecjalizowanych śpiewaków, których zadaniem jest zapewnienie oprawy muzycznej ceremoniom religijnym. Odpowiedzialność za organizację muzycznych występów i ich jakość spoczywa na wybieranym co roku przeorze. Funkcję tę powierza się osobie cieszącej się wśród mieszkańców miasteczka szczególnym szacunkiem. Bez konsultacji z przeorem nie można podjąć żadnych działań. To on zarządza próby chórów i dokonuje selekcji najlepiej dysponowanych w danym momencie wykonawców. Śpiewy wielkotygodniowe z tekstami w większości liturgicznymi w języku łacińskim stanowią najważniejszą część wykonywanego przez członków Konfraterni Św. Krzyża repertuaru.

http://www.youtube.com/watch?v=SOyEndP6IQg|image=http://i1.ytimg.com/vi/SOyEndP6IQg/2.jpg

Wielki Tydzień jest niecierpliwie oczekiwanym przez społeczność Castelsardo okresem w roku. „Święte przedstawienie”, które wówczas się rozgrywa, dzieli się na trzy akty. Przypadają one w Wielki Poniedziałek – Lunisanti („Wielki Poniedziałek”), w Wielki Czwartek – La pruzissioni („Procesja”) i w Wielki Piątek – L`isclavamentu („Zdjęcie z krzyża”). Sceną przedstawienia jest przestrzeń między oratorium konfraterni, czyli kościołem Santa Maria, pobliską katedrą i bazyliką Nostra Signora di Tergu.

Wielki Poniedziałek, Lunisanti, świętuje się najbardziej uroczyście. Zaraz po porannej mszy konfratrzy inicjują najokazalszą i najdłuższą procesję Wielkiego Tygodnia. Aktorami tego etapu przedstawienia są następujące postaci: 10 apostołów w białych, przewiązanych w pasie sukniach i kapturach z otworami na oczy, którzy niosą tzw. „misteria”, przedmioty symbolizujące Mękę Pańską, oraz 12 apostołów – śpiewaków, w kapturach, ale z odkrytymi twarzami, zgrupowanych w dwóch odrębnych chórach. Każdy z chórów intonuje inny z przeznaczonych na Wielki Poniedziałek śpiewów: Miserere della Settimana Santa (jedna z trzech wersji Miserere na Wielki Tydzień), Stabat Mater oraz  Jezu z tekstem łacińskim o nieznanej proweniencji. Procesja dosiera do odległego o ok. 8 km Tergu, skąd wraca w godzinach popołudniowych i raz jeszcze zostaje podjęta w nocy. Całość zamyka kolacja, wydawana na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy, dawniej w domu przeora, a obecnie w restauracji.

W Wielki Czwartek po zachodzie słońca odbywa się procesja zwana la pruzissioni. Są to właściwie dwie procesje, które wychodzą z oratorium Santa Maria do katedry i wracają z powrotem. Symbolizują one spotkanie Jezusa z Matką na kalwaryjskiej drodze. Na czele pierwszej kroczą konfratrzy, niosący duży krzyż w pozycji horyzontalnej, wraz z chórem, który śpiewa Miserere della Settimana Santa. W drugiej procesji konfratrzy dźwigają statuę Matki Boskiej Bolesnej przy dźwiękach Stabat Mater. I tym razem uroczystość wieńczy kolacja w domu przeora lub w lokalu.

http://www.youtube.com/watch?v=0FVjczD4aDw|image=http://i1.ytimg.com/vi/0FVjczD4aDw/1.jpg

W Wielki Piątek przed południem konfratrzy przenoszą drewnianą figurę Chrystusa z ruchomymi członkami z oratorium Santa Maria do katedry i przybijają ją do krzyża (l`inclavamentu). Po liturgii wielkopiątkowej następuje l`isclavamentu, zdjęcie Chrystusa z krzyża i złożenie Go do trumny. Ten etap przedstawienia przebiega pod dyktando kaznodziei, który kieruje działaniami dwóch konfratrów reprezentujących Józefa z Arymatei i Nikodema. Najpierw zdejmują oni z głowy Chrystusa ciernistą koronę, a następnie wyjmują gwoździe z Jego rąk i stóp. Podtrzymywane pierwotnie białymi opaskami ręce, opadają wzdłuż boków. Jezus zostaje złożony w przystrojonej bukiecikami kwiatów trumnie, którą konfratrzy niosą do kościoła Santa Maria. Procesji akompaniuje śpiew Miserere fugghi fugghiendi (biegnąc, uciekając), którego nazwa nawiązuje do szybkiego tempa marszu. Pośpiech w śpiewie wydaje się korespondować z pośpiechem podyktowanym koniecznością szybkiego pochowania ciała Chrystusa przed szabatem, o którym mowa w ewangelii św. Jana. Wierni zebrani w kościele Santa Maria zabierają bukieciki, które dotknęły ciała Chrystusa, całują Jego twarz, ręce i nogi. Konfratrzy udają się do zakrystii. Ich święto zostało zakończone. Od tego momentu zaczynają rozmawiać o Wielkim Tygodniu za rok…

Tekst pochodzi z książeczki XI Festiwalu Muzyki Dawnej "Pieśń Naszych Korzeni", Jarosław 2003, s. 10-12.

 

Zobacz także

Tomasz Dekert

Tomasz Dekert na Liturgia.pl

Urodzony w 1979 r., doktor religioznawstwa UJ, wykładowca w Instytucie Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie. Główne zainteresowania: literatura judaizmu intertestamentalnego, historia i teologia wczesnego chrześcijaństwa, chrześcijańska literatura apokryficzna, antropologia kulturowa (a zwłaszcza możliwości jej zastosowania do poprzednio wymienionych dziedzin), języki starożytne. Autor książki „Teoria rekapitulacji Ireneusza z Lyonu w świetle starożytnych koncepcji na temat Adama” (WAM, Kraków 2007) i artykułów m.in. w „Teofilu”, „Studia Laurentiana” i „Studia Religiologica”. Mąż, ojciec czterech córek i dwóch synów.