Wokół Sakramentarza tynieckiego (4)

Dzisiaj nie będzie żadnych nowych spektakularnych odkryć. Jeden drobiazg. Chciałbym na pewnym przykładzie pokazać naturę wzajemnej relacji trzech pokrewnych sobie kolońskich sakramentarzy: Gereona, Tynieckiego i Fryburskiego.

Chcę to pokazać na przykładzie pewnego elementu sakramentarza, który nazywa się Orationes cotidianae – Modlitwy codzienne. W Sakramentarzu tynieckim znajdują się one na str. 423-425.

 

Orationes cotidianae w Sakramentarzu gregoriańskim „hadriańskim”

Najpierw zobaczmy jak wygląda zbiór modlitw codziennych w tym sakramentarzu, który jest dalekim źródłem wszystkich naszych ksiąg, czyli w VIII-wiecznym papieskim Sakramentarzu gregoriańskim „hadriańskim”. A jeszcze przedtem, co to w ogóle są te modlitwy codzienne? Są to modlitwy mszalne pozostawione do wyboru celebransa (w tym przypadku papieża) podczas Mszy na te wszystkie okazje, których sakramentarz wprost nie przewidział. A ponieważ Sakramentarz „hadriański” jest stosunkowo ubogi (nie ma choćby formularzy Mszy niedzielnych poza „mocnymi” okresami roku liturgicznego), zbiór Orationes cotidianae musi być w nim duży. I rzeczywiście, zbiór modlitw codziennych w Hadrianum obejmuje 59 modlitw, w edycji o. Deshusses są to modlitwy o numerach od 876 do 934.

Orationes cotidianae w Sakramentarzu Gereona

Co z „hadriańskim” zbiorem Orationes cotidianae robi Gereon? W zasadzie wiernie kopiuje cały ten zbiór, z trzema drobnymi wyjątkami: omyłkowo powtarza drugi raz „hadriańską” modlitwę nr 881, modlitwy 886 i 887 podaje w odwrotnej kolejności (zapamiętajmy ten szczegół) i opuszcza modlitwę 909.

Orationes cotidianae w Sakramentarzu tynieckim

A jak to wygląda w naszym Tinecense? „Tyniecki” zbiór modlitw codziennych jest bez porównania szczuplejszy, liczy sobie tylko 11 modlitw. Pozostając przy „hadriańskiej” numeracji modlitw, Tyniec ma modlitwy następujące: 876, 878, 881, 883, 886, 889, 891, 893, 902, 904, 911.

Orationes cotidianae w Sakramentarzu z Fryburga

Zobaczmy na końcu jak wygląda to we Friburgense. Fryburg ma również niewielki zbiór modlitw codziennych, jest ich 12. Są to następujące modlitwy wg numeracji „hadriańskiej”: 876-881, 883-885, 887, 886, 889.

Wnioski

Wnioski są oczywiste. Tyniec i Fryburg niezależnie od siebie korzystają z tego samego zbioru, takiego jaki ma Gereon. Dowodem na zależność od zbioru takiego jak Gereonowy jest przestawienie miejscami modlitw 886 i 887 we Friburgense. Redaktorzy Tyńca i Fryburga korzystają jednak z tego zbioru po swojemu. Redaktor „tyniecki” bierze co którąś modlitwę zaś „fryburski” bierze ciągiem paręnaście pierwszych modlitw ze zbioru, arbitralnie parę z nich opuszczając. Zupełnie nie dziwi natomiast fakt, że obaj dokonują tak drastycznej selekcji. Zbiór kilkudziesięciu orationes cotidianae był potrzebny w ubogim Hadrianum, ale do niczego nie jest potrzebny w kompletnych księgach XI-wiecznych, mających pełny zbiór formularzy na wszystkie niedziele, bogate Sanctorale oraz pokaźne zbiory formularzy wotywnych i w różnych potrzebach. Dziwić może fakt zachowania tak dużego zbioru jeszcze u Gereona. Jest to chyba przejaw tego co E. Bourque określił jako „manię kompilatorską” redaktorów epoki ottońskiej. W każdym razie to zestawienie modlitw codziennych jest jednym z przykładów (zapewniam, że nie jedynym) ilustrujących to, że Tyniec i Fryburg to sakramentarze niezależne nawzajem od siebie, za to zależące od wspólnego źródła, które musiało być bardzo bliskie Gereonowi.


Wpisy blogowe i komentarze użytkowników wyrażają osobiste poglądy autorów. Ich opinii nie należy utożsamiać z poglądami redakcji serwisu Liturgia.pl ani Wydawcy serwisu, Fundacji Dominikański Ośrodek Liturgiczny.

Zobacz także

Maciej Zachara MIC

Maciej Zachara MIC na Liturgia.pl

Marianin. Rocznik 1966. Absolwent Papieskiego Instytutu Liturgicznego na rzymskim "Anselmianum". Ojciec duchowny Seminarium Księży Marianów w Lublinie. Prezbiter wspólnoty neokatechumenalnej na lubelskiej Poczekajce. Odprawia Mszę św. w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego w kościele Niepokalanego Poczęcia NMP przy ul. Staszica w Lublinie. Stała współpraca z miesięcznikiem "Oremus". Szczególne zainteresowania: historia liturgii chrztu i bierzmowania, rozwój obrzędów Mszy świętej, wzajemna relacja Mszałów Pawła VI i Piusa V.