Adam Strug i Dancerye

W zeszły piątek (24 sierpnia) w opactwie ss. Benedyktynek w Jarosławiu Adam Strug dał koncert pieśni religijnych. Tym razem nie sam, a z akompaniamentem muzyków z Dancerye. Poniżej kilka nagrań pieśni w wykonaniu śpiewaka oraz jego gości, i krótka historia XVI-wiecznej pieśni religijnej, a także kilka słów nt. współczesnej interpetacji tego gatunku w kontekście koncertu.

W naszej interpretacji staramy się odzwierciedlić istniejący w XVI wieku podział wykonawców na muzyków szkolnych (często za granicą, na sposób włoski lub niemiecki) i rodzimych śpiewaków, grupujących się częstokroć w bractwach śpiewaczych i pokutnych. Ci pierwsi, angażowani przez dwory, katedry i kongregacje bywali wysoko opłacani, a ich sztuka odpowiadająca najwyższym ówczesnym standardom przyciągała rzesze słuchaczy. Szkoleni śpiewacy i instrumentaliści władali biegle sztuką improwizacji i kompozycji. Ci drudzy byli nosicielami znacznie starszej, nieraz średniowiecznej tradycji i wnosili do wykonania jej żarliwość i siłę. Analogiczna sytuacja miewała miejsce podczas częstego ówcześnie muzykowania domowego: prostrze i bardziej znane partie powierzano wykonawcom mniej doświadczonym, często dzieciom, zaś głosy skrajne realizowały osoby lepiej obeznane ze sztuką muzyczną. Połączenie prostoty i żaru z kunsztem i ozdobnością miało dawać wrażenie swoistego zjednoczenia elementu boskiego i ludzkiego, które dokonywało się podczas aktu śpiewanej modlitwy, symbolizując wszechogarniającą potęgę Najwyższego.

W interpretacji XVI–wiecznych kompozycji opieramy się na intuicyjnym pojmowaniu melodii cantus firmus przez śpiewaków tradycyjnych. Ich rozumienie podstawowego dla tych utworów głosu tenorowego warunkuje kształtowanie wszytkich zasadniczych elementów dzieła, dając w efekcie interpretacje znacznie różniące się od powszechnie znanych. Śpiewakowi tradycyjnemu – Adamowi Strugowi – towarzyszą w głosach skrajnych muzycy grający na instrumentach historycznych kształtujący swoje partie z położeniem nacisku na element improwizacji utrzymanej w duchu XVI i XVII–wiecznych dzieł poświęconych temu zagadnieniu.

Posłuchaj Z głębokości grzechów moich

Pieśń w XVI wieku należała do najpopularniejszych i najszerzej uprawianych gatunków muzycznych. Występowała przy tym ogromna różnorodność stosowanych w niej technik kompozytorskich, obsady i budowy strofy poetyckiej. Główny nacisk położony był na zespołową pieśń polifoniczną, w której wykorzystywano w szerokim zakresie zdobycze techniczne rozwinięte na gruncie form motetowych i innych kunsztownych gatunków muzyki uprawianej w XVI wieku. Pieśni tego typu tworzone były przez najwybitniejszych kompozytorów poczynając od Josquina des Pres. W ramach gatunku rozwijane były rozmaite typy utworów: francuska chanson, włoska frottola czy madrygał, niemiecka pieśń tenorowa i szereg odmian pochodnych. Charakterystyczną cechą pieśni XVI–wiecznej jest jej związek z tekstami w językach narodowych.

Niezwykle bogaty i zróżnicowany repertuar pieśni europejskiej nie był dla kopozytorów i odbiorców muzyki w Polsce czymś obcym, jednakże w zachowanych rodzimych źródłach muzycznych brak odpowiedników tak istotnych dla rozwoju pieśni gatunków jak madrygał czy chanson. Nie powstała u nas w XVI wieku żadna odrębna forma, lokalna odmiana pieśniowa, charakterystyczna tylko dla tego kręgu. Kompozytorzy polscy preferowali prostą wielogłosową pieśń z tekstem religijnym wykorzystującą zarówno związki z chorałem jak i wielogłosowością niederlandzką. W latach 40. i 50. XVI wieku ukazało się w formie luźnych druków wiele takich wielogłosowych kompozycji religijnych z tekstami w języku polskim. Wchodziły one w skład tzw. kancjonałów składanych (późnij pojawiły się również w formie druków zwartych). Wiele tekstów związanych było z ruchem reformacyjnym.

Posłuchaj Jezus Chrystus Bóg człowiek

Utwory religijne stanowiły trzon twórczości pieśniowej w Polsce w owym czasie. Obejmują one przede wszystkim tzw. pieśni nabożne, to znaczy kompozycje wykonywane w czasie obrzędów religijnych różnych konfesji. Inny typ stanowią dzieła o tematyce dydaktycznej i moralizatorsko–obyczajowej wykonywane poza liturgią. Wśród tekstów w języku polskim wyróżnić można utwory oryginalne, tworzone przez wybitnych poetów takich jak: Kochanowski czy Rej, a także Andrzej Trzecieski, Jakub Lubelczyk, Szymon Zecjusz, Stanisław Grochowski. Ponadto, zachowały się przykłady i parafrazy tekstów obcych, zwłaszcza psalmów. Spośród kompozytorów wymienić należy Wacława z Szamotuł, Cypriana Bazylika, Mikołaja Gomułkę, Krzysztofa Klabona, Diomedesa Cato i Jana Branta. Wiele utworów jest anonimowych. (…)

Fragmenty tekstu pochodzą z tegorocznego folderu Festiwalu, są komentarzem do koncertu, jaki dali Adam Strug i Dancerye – Staropolskie Canti Firmi.

 

Articoli correlati